Пакет праверкі беларускай арфаграфіі

1. Уводзіны

Гэты пакет праверкі беларускай арфаграфіі для аперацыйных сістэм Windows змяшчае падтрымку трох сродкаў праверкі арфаграфіі:

• Microsoft Windows Spell Checking API

• Microsoft Office Common Spelling API

• hunspell

Пасля ўсталявання пакета праверка беларускай арфаграфіі ў адных праграмах ўключаецца аўтаматычна, у іншых патрабуецца дадаткова зрабіць некаторыя дзеянні, а таму ўважліва азнаёмцеся з ніжэйпададзенымі інструкцыямі.

Гэты пакет з’яўляецца сумеснай распрацоўкай Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (укладанне лексіка-граматычнай базы беларускай мовы) і МТГ «RэZэрвацыЯ» (стварэнне праграмнага забеспячэння). Асобная падзяка Віталю Станішэўскаму за дапамогу ў арганізацыйных пытаннях.

Арфаграфія правяраецца паводле дзеючай нормы беларускага правапісу, устаноўленай рэформай 2008 г.

Па пытаннях адсутнасці якіх-небудзь словаформаў або, наадварот, прысутнасці памылковых пішыце на адрас bnkorpus@gmail.com, а па пытаннях і праблемах, звязаных з праверкай беларускай арфаграфіі ў тых праграмах, якія ўжо падтрымліваюцца гэтым пакетам, а таксама праграм, у якіх вы хацелі б пабачыць праверку беларускай арфаграфіі, але яны пакуль што не падтрымліваюцца гэтым пакетам — на info@by-reservation.com.

2. Частыя пытанні (ЧаПы)

Ці плануецца падтрымка альтэрнатыўных правапісаў («тарашкевіцы», БКП-2005) і графічных сістэм (лацінка, арабіца) беларускай мовы?

Праз адсутнасць патрэбнай для гэтага базы (граматык, арфаграфічных слоўнікаў і інш.) стварэнне падобных правершчыкаў арфаграфіі знаходзіцца па-за межамі нашых магчымасцей.

Ці рэалізавана праверка правільнасці напісання У-Ў?

Праверка У-Ў у межах кожнага асобнага слова рэалізавана. Праверкі У-Ў на сутыку слоў пакуль што няма. Для Windows Spell Checking і Microsoft Office Common Spelling поўная праверка У-Ў (з улікам націску, уласных імёнаў і астатняга) мусіць з’явіцца ў адным з наступных рэлізаў нашага пакета. Для hunspell падобную праверку апрыёры немагчыма рэалізаваць, бо гэты рухавік абмежаваны аналізам выключна асобных слоў без уліку якой-небудзь сувязі паміж імі.

Ці патрэбная перазагрузка пасля ўсталявання пакета?

Не, па заканчэнні ўсталявання ўсе патрэбныя аперацыйнай сістэме сэрвісы перазапусцяцца аўтаматычна. Аднак паколькі спатрэбіцца перазапусціць усе запушчаныя праграмы, якія выкарыстоўваюць функцый праверкі арфаграфіі, то перазапуск камп’ютара можа быць самым простым спосабам гэта зрабіць.

3. Сістэмная праверка арфаграфіі Windows Spell Checking API

Падтрымліваецца аперацыйнымі сістэмамі Windows, пачынаючы з Windows 8.0. У больш ранейшых версіяй Windows, такіх як 7, Vista і XP, яна адсутнічае.

Браўзер Google Chrome і іншыя браўзеры на рухавіку Chromium (Microsoft Edge, CentBrowser, Яндекс.Браузер і г.д.)

1. Адкрыйце налады браўзера (звычайна кнопка з відарысам шасцярэнькі) і перайдзіце ў раздзел «Языки» («Language»);

2. Выберыце «Добавить языки» і дадайце беларускую мову;

3. У падраздзеле «Для каких языков применяется проверка правописания» павінна з’явіцца беларуская мова разам з пераключальнікам — пераключыце яго ў стан Укл. Калі пераключальнік будзе неактыўны (будзе шэрага колеру), то перазапусціце камп’ютар.

Telegram Desktop

Праверка арфаграфіі аўтаматычна ўключаецца пасля ўсталявання нашага пакета. Ніякіх дадатковых дзеянняў не патрабуецца.

Іншыя праграмы, якія выкарыстоўваюць сістэмную праверку арфаграфіі Windows Spell Checking API

Глядзіце ў наладах праграм, як яе ўключыць. А знайшоўшы, не забудзьцеся паведаміць нам — каб мы маглі дапоўніць гэту інструкцыю.

4. Праверка арфаграфіі Microsoft Office

Наша распрацоўка падтрымлівае версіі MS Office, пачынаючы з 2007. У ранейшых версіяй MS Office, такіх як 2003, XP і 2000, выкарыстоўваўся іншы правершчык арфаграфіі — падтрымкай яго мы не займаемся.

Пасля ўсталявання гэтага пакета праверка арфаграфіі аўтаматычна ўключаецца ва ўсіх прадуктах MS Office, якія маюць функцыю праверкі арфаграфіі (Word, Powerpoint і інш.). Ніякіх дадатковых дзеянняў не патрабуецца.

Як змяніць мову інтэрфейсу Microsoft Office 2013/2016/2019/365 на беларускую

5. Праверка арфаграфіі hunspell

Браўзер Mozilla Firefox

Пасля завяршэння ўсталявання аўтаматычна запусціцца Mozilla Firefox, і вам будзе прапанавана згадзіцца з усталяваннем дапаўнення «Belarusian Spellcheck Dictionary (Rezervation)».

Браўзер Pale Moon

Праверка арфаграфіі аўтаматычна ўключаецца пасля ўсталявання нашага пакета. Ніякіх дадатковых дзеянняў не патрабуецца.

Офісны пакет Libre Office

Праверка арфаграфіі аўтаматычна ўключаецца пасля ўсталявання нашага пакета. Ніякіх дадатковых дзеянняў не патрабуецца.

Сістэма камп’ютарнай вёрсткі Adobe InDesign CC

Праверка арфаграфіі аўтаматычна ўключаецца пасля ўсталявання нашага пакета, аднак неабходна выбраць адпаведную (Byelorussian) мову тэксту.

Назначение языка для текста / Format characters in InDesign

Тэкставы рэдактар EmEditor

Пасля завяршэння ўсталявання неабходна ўручную выбраць адпаведны слоўнік адным з наступных спосабаў:

• у вобласці рэдагавання тэксту націсніце правую кнопку мышы і ў кантэкстным меню выберыце Словари->be_BY(Dictionaries->be_BY`);

• перайдзіце ў Правка -> Орфография -> Словари (Edit -> Spelling -> Dictionaries) і выберыце be_BY.

Рэдактар электронных кніг Calibre

Праверка арфаграфіі аўтаматычна ўключаецца пасля ўсталявання нашага пакета. Ніякіх дадатковых дзеянняў не патрабуецца.

Рэдактар электронных кніг Fiction Book Editor

Праверка арфаграфіі аўтаматычна ўключаецца пасля ўсталявання нашага пакета. Ніякіх дадатковых дзеянняў не патрабуецца.

Рэдактар субцітраў Aegisub

Пасля завяршэння ўсталявання неабходна ўручную выбраць адпаведны слоўнік адным з наступных спосабаў:

• у вобласці рэдагавання субцітраў націсніце правую кнопку мышы і ў кантэкстным меню выберыце Язык проверки орфографии -> беларуская (Беларусь) (Spell checker language -> беларуская (Беларусь));

• перайдзіце ў Субтитры -> Проверка орфографии... (Subtitle -> Spell Checker...) і ўнізе акна праверкі арфаграфіі выберыце be-BY.

Рэдактар субцітраў Subtitle Workshop Classic

Праверка арфаграфіі аўтаматычна ўключаецца пасля ўсталявання нашага пакета. Ніякіх дадатковых дзеянняў не патрабуецца.

Іншыя праграмы, якія выкарыстоўваюць праверку арфаграфіі hunspell

Калі вам спатрэбіцца падключыць праверку беларускай арфаграфіі да любога іншага прадукту, які выкарыстоўвае праверку арфаграфіі hunspell, акрамя ніжэйпералічаных, усе патрэбныя для гэтага файлы знаходзяцца ў папцы C:\Program Files\ReZervatioN\Belarusian Spelling Engines\data\hunspell вашага камп’ютара.

6. Тыпаграфская раскладка клавіятуры (Belarusian Typo)

Раскладка Belarusian Typo створана на аснове стандартнай беларускай раскладкі дадаваннем дадатковых сімвалаў для больш простага і зручнага ўводу тэксту. У прыватнасці, машынапісны апостраф (') заменены на тыпаграфскі (’) (машынапісны па-ранейшаму ўводзіцца, калі разам з клавішай націснуць Shift), дададзены ўвод правільных двукоссяў («», “”), працяжніка і іншых карысных сімвалаў. Дадатковыя сімвалы ўводзяцца з дапамогай клавішы AltGr (правы Alt) або спалучэння клавіш Alt + Ctrl.

За выключэннем у двукоссях-“лапках” (“” замест „“), гэтая раскладка поўнасцю супадае з раскладкай, распрацаванай у 2008-2011 гг. інтэрнэт-карыстальнікам zedlik і якая за мінулыя гады ўжо стала своеасаблівым стандартам.

Размяшчэнне сімвалаў на клавіятуры

Звычайная раскладка

З націснутай клавішай Shift

З націснутай клавішай AltGr (правы Alt)

З націснутымі клавішамі AltGr (правы Alt) і Shift

Поўны спіс адрозненняў ад стандартнай беларускай раскладкі

7. Гісторыя версій

0.5.2 (04.04.2026)

• слоўнікі праверкі арфаграфіі згенерыраваны на падставе версіі лексіка-граматычнай базы беларускай мовы ад 07.01.2026 з дадаваннем з 10-га выдання «Руска-беларускага слоўніка» (2012) геаграфічных назваў, якія адсутнічаюць у лексіка-граматычнай базе

• дададзена беларуская тыпаграфская раскладка клавіятуры (Belarusian Typo)

0.5.1 (30.01.2024)

• слоўнікі праверкі арфаграфіі згенерыраваны на падставе версіі лексіка-граматычнай базы беларускай мовы ад 25.09.2023

• папраўлена памылка з трапляннем у слоўнікі ненарматыўных словаформаў, а таксама форм паводле правапісу 1957 г.

0.5.0 (28.01.2024)

• слоўнікі праверкі арфаграфіі згенерыраваны на падставе версіі лексіка-граматычнай базы беларускай мовы ад 20.09.2023;

• узаемадзеянне з Microsoft Windows Spell Checking API перапісана «з нуля», праз што павысілася хуткасць апрацоўкі і знізілася выкарыстанне памяці;

• дададзена падтрымка праверкі арфаграфіі ў наступныя праграмы:

  • сістэму камп’ютарнай вёрсткі Adobe InDesign CC;

  • рэдактар кніг Calibre

  • рэдактар кніг Fiction Book Editor

  • рэдактар субцітраў Aegisub;

  • рэдактар субцітраў Subtitle Workshop Classic.